و فقه اهل‌سنت عمل مىنمود . « 1 » از ديگر متكلمان اين سده ابن‌تيميه است . وى با علوم قرآنى ، حديث ، فقه ، كلام ، فلسفه و حتى هندسه آشنايى داشت . گرچه او پيرو مذهب حنبلى بود ، اصول آن مذهب را با اجتهاد مىپذيرفت . آرا و عقايد ابن تيميه بعدها مورد توجه محمدبن عبدالوهاب قرار گرفت ؛ تا بدان‌پايه كه فرقه وهابيت را با تمسك به انديشه‌هاى وى پايه‌ريزى كرد . 6 . تصوف و عرفان تصوف از نظر واژگانى به‌معناى « صوفىشدن » است . كتاب البيان و التبيين جاحظ ( 255 ق ) قديمىترين كتابى است كه واژه صوفيه در آن به‌معناى فرقه‌اى خاص به‌كار رفته است . « 2 » درباره واژه تصوف و اشتقاق آن سخن بسيار گفته‌اند . براى مثال ، در كتاب كشف المحجوب آمده است كه صوفى را از آن‌رو صوفى خوانند كه جامه صوف ( پشمى ) دارد . برخى نيز گفته‌اند كلمه صوفى مشتق از صفه است ؛ چرا كه احوال صوفيه به اهل صفه مىماند . « 3 » به باور ابوريحان بيرونى ، واژه صوفى در واژه يونانى « سوفيا » ريشه دارد كه به‌معناى حكمت و دانش است . برخى نيز بر آن‌اند كه اين واژه برگرفته از ماده صفا و صفوت است . « 4 » عرفان در لغت به‌معناى شناختن حق‌تعالى است « 5 » و در اصطلاح ، راه و روشى است كه طالبان حق براى رسيدن به مطلوب و شناسايى حق برمىگزينند . « 6 » به‌سخنى ديگر ، عرفان طريقه‌اى است كه آن را از جهت نظرى ، علم حضورى مىدانند و از جهت عملى نيز عبادت و مجاهدت . « 7 »

--> ( 1 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 81 و 82 . ( 2 ) . سيد جعفر سجادى ، فرهنگ اصطلاحات و تعبيرات عرفانى ، ص 242 . ( 3 ) . اهل صفه ، زهاد و عباد صدر اسلام چون ابوذر غفارى ، سلمان فارسى ، عمار ، صهيب ، بلال ، حذيفه‌بن يمان و ابوسعيد خدرى بودند كه مجمعشان در صفه مسجد پيامبر بود . ( ابوالحسن على هجويرى غزنوى ، كشف المحجوب ، ص 34 . ) ( 4 ) . سيد جعفر سجادى ، فرهنگ اصطلاحات و تعبيرات عرفانى ، ذيل واژه « صوفى » . ( 5 ) . حسن عميد ، فرهنگ عميد . ( 6 ) . سيد جعفر سجادى ، فرهنگ اصطلاحات و تعبيرات عرفانى ، ذيل واژه « عرفان » . ( 7 ) . بنگريد به : نورالدين كيايىنژاد ، سير عرفان در اسلام ، ص 67 - 65 .